این مسجد در میان قلعه تخته‌پل در شهرستان نهر شاهی در پانزده‌کیلومتری باختر شهر مزار شریف موقعیّت دارد و از ساخته‌های دورۀ  امیر عبدالرّحمان خان (۱۲۹۷ ـ ۱۳۱۸ هجری قمری) است. در همین محل، در سدۀ نهم هجری قمری در زمان تیموریان نیز مسجدی وجود داشته است که سلطان حسین بایقرا در هنگام سفر خود به ده خیران بلخ در نزدیکی آن فرود آمده بود.

این مسجد بدون مناره و دارای سه گنبد با نورگیرهایی به شکل رواق، ۱۱ رواق و ۴ چله‌خانه در دو جانب شمالی و جنوبی محراب و ۴ چله‌خانه دیگر بر فراز آنها از گِل و آجر به اندازۀ ۲۸ در ۲۸ در ۵ سانتی‌متر می‌باشد. راه چله‌خانه‌های بالایی از طرف جنوب مسجد است. ( ۷۵ ص ۲۴۳ ـ ۲۴۴) سقف گنبدها، تاق‌ها، رواق‌ها و محراب و روی درونی دیوارهای آن مقرنس‌کاری و گچ‌بری با نگاره‌های هندسی و نقشه‌ای رنگی از گُل و گیاه شده اند. به گفته نانسی ( ۸۲ ص ۵۴) رنگ‌آمیزی بخش‌های درونی این مسجد نوعی از آن کارهای هنری است که در سده نوزدهم میلادی مورد پسند مردم بود.

پهنای دیوارهای مسجد ۱۶۰ سانتی‌متر است. حجره ساده و گنبدی‌یی با چند تاق در شمال مسجد با اندازه ۳، ۳۰ در ۳، ۸۰ متر و همچنین در جنوب مسجد اتاق کوچکی که با ۱۴ پلّه‌گان به پشت بام راه دارد از، دیگر ملحقات این مسجد اند. ( ۱۲۱ ص ۸۴ ـ۸۵ )

این مسجد که روزگاری در آن نماز جمعه نیز برگزار می‌شد، در سال ۱۳۰۶ قمری میالدی هنگامی که امیر عبدالرّحمان‌خان مرکز استان بلخ را از تخته‌پل به شهر مزار شریف انتقال داد رو به ویرانی گذاشت ( ۱۲۱ ص ۸۳) و اکنون متروک است. این مسجد در سال‌های ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ هجری خورشیدی از سوی وزارت اطّلاعات و فرهنگ کشور توسّط یک شرکت خصوصی مرمت حفاظتی شده است. در این مرمت‌کاری از مخلوط ریگ و گچ نیز کار گرفته شد و از حلقه و بست آهنی برای آن کمربندی ساخته شد و سطح بام‌های آن با آجر مربّعی پوشانیده شد. آخرین‌بار این مسجد از ۱۱ اردیبهشت تا ۳۰ بهمن ۱۳۹۳ از سوی وزارت اطّلاعات و فرهنگ کشور به همیاری مالی کشور شاهی ناروی به هزینه ۴۵ هزار دلار آمریکایی توسّط بنیاد فرهنگی آغاخان مرمت حفاظتی اساسی شد و در این مرمت تحکیم عایق‌کاری آجری بام‌ها و شکست‌وریخت دیوارهای آن صورت گرفت. (۷۵ ص ۲۴۵ ـ  ۲۴۶)

منبع: خبرگزاری فرهنگ

لینک:

https://farhangpress.af/%d8%ac%d8%a7%d8%b0%d8%a8%d9%87%d9%87%d8%a7%db%8c-%da%af%d8%b1%d8%af%d8%b4%da%af%d8%b1%db%8c-%d8%a8%d9%84%d8%ae%d8%9b-%d9%85%d8%b3%d8%ac%d8%af-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8c%d8%ae%db%8c-%d8%aa%d8%ae/